Coronavirus: Moeten we net als Zweden streven naar groepsimmuniteit?

En wat kunnen landen als de VS en Nederland daarvan leren?

Dit is een vertaling van een artikel van 9 juni van Tomas Pueyo. Zijn artikelen over het Coronavirus zijn meer dan 60 miljoen keer gelezen. Als je zijn nieuwe artikelen wilt ontvangen schrijf je dan hier in.

Het is wijd verbreid bekend dat Zweden een andere coronavirus strategie heeft gevolgd dan de meeste landen in de rest van de ontwikkelde wereld: het virus zijn gang laten gaan, het voldoende afzwakken om te voorkomen dat het gezondheidszorgsysteem onderuit gaat zoals in Hubei, Italië of Spanje, maar niet proberen om het te elimineren. Zij denken dat het onmogelijk is om het virus volledig te stoppen. Het logisch gevolg daarvan is dat de meeste burgers besmet raken, en dat zal uiteindelijk de epidemie doen afnemen. Daarom noemt men deze strategie kortweg “Groepsimmuniteit”.

De andere strategie is de Hamer en de Dans: Het coronavirus hard raken door een lockdown van de economie. Zodra de curve is afgevlakt overgaan tot de Dans waarbij de aggressieve lockdown wordt vervangen door goedkope en intelligente maatregelen om het virus onder controle te houden.

Sommige landen en staten, zoals Nederland en het VK, of VS staten zoals Texas en Georgia, hebben maatregelen genomen die tussen deze twee strategieën inliggen. Welke strategie is de beste?

In dit artikel gaan we aan de hand van veel data en grafieken een antwoord geven op de volgende vragen:

1. Wat gebeurt er in Zweden?

2. Hoe ernstig is het virus eigenlijk? Hoeveel mensen besmet het, schaadt het, doodt het?

3. Wie raakt het virus? Kunnen we de zwakken gewoon beschermen?

4. Wat is het beste voor de economie?

Dit is wat we leren:

• Zweden is getroffen door een enorm aantal gevallen en doden. Toch zijn nog weinig mensen besmet. Ze zijn zeer ver verwijderd van groepsimmuniteit.
• 0,5% — 1,5% van besmette personen sterft aan het coronavirus.
• Ongecontroleerd kan het 0,4% tot 1% van de bevolking doden.
• Een veelvoud hiervan lijdt aan aandoeningen die we nog niet begrijpen.
• Helaas heeft deze tol die dood en ziekte eisen ons nog nergens ter wereld ook maar in de buurt van groepsimmuniteit gebracht.
• Alleen degenen beschermen die het meeste risico lopen klinkt mooi. Het is op dit moment een sprookje.
• Ook al is de economie in Zweden min of meer open gebleven, ze heeft evenveel te lijden gehad als andere.
• En in de toekomst zou ze er wel eens erger aan toe kunnen zijn.
• Zweden heeft spijt. Maar niet genoeg. Het kan het virus onder controle krijgen zonder een lockdown als het haar fouten erkent en de juiste maatregelen neemt.
• Andere landen, zoals de VS en Nederland, spelen met de strategie van groepsimmuniteit. Het zal alleen leiden tot meer economisch verlies en doden.

OK, laten we beginnen.

1. Het geval Zweden

Hoe is de situatie in Zweden?

In Zweden is geen sprake geweest van een lockdown zoals in andere landen.

De Zweden waren vrij om rond te lopen. Basisscholen en middelbare scholen zijn open gebleven, en dat gold ook voor horeca en sportscholen.

Wat was daarvan het resultaat?

De beste manier om Zweden te begrijpen is het te vergelijken met landen die daar veel op lijken. Gelukkig hebben we perfecte vergelijkingen: de andere Scandinavische landen. Ze delen een vergelijkbare cultuur, weer, gedrag, economie, demografie, en kregen de eerste coronavirus gevallen rond dezelfde tijd, zoals we zullen zien in de eerste helft van maart. Andere landen zijn minder vergelijkbaar, omdat ze veel eerder te maken hadden met een uitbraak (zoals Italië, Spanje, Frankrijk), of omdat ze een andere bevolkingsdichtheid hebben (zoals het VK, Duitsland, Frankrijk, Italië, België), of een andere bevolkingssamenstelling (zoals grote huishoudens met kinderen en grootouders in het Middellandszeegebied), etc.

Sommigen zullen bezwaar maken tegen deze vergelijking. Ze zullen zeggen: “Maar Italië heeft meer doden per miljoen inwoners! En Spanje ook! En België!” Laten we dus een laag dieper gaan. Met welke andere landen kunnen we Zweden vergelijken?

Waarmee moeten we Zweden vergelijken?

Deze grafiek geeft allerlei inzichten. De horizontale as toont het eerste aantal gevallen medio maart per miljoen inwoners, en geeft daarmee een idee van hoeveel pech dat land had met een vroege uitbraak. De verticale as laat het aantal doden per miljoen inwoners zien. We zien dat hoe groter de eerste uitbraak is, hoe groter het aantal doden.

Dit betekent, bijvoorbeeld, dat je Zweden niet moet vergelijken met Spanje of Italië, want deze landen hadden de pech dat ze veel meer eerste gevallen hadden. Dit geldt ook voor Canada, Litouwen of Slowakije: zij hadden weinig eerste gevallen. We moeten de landen in dezelfde verticale lijn met elkaar vergelijken omdat dit de landen laat zien met dezelfde eerste uitbraak. De manier waarop zij omgingen met die eerste uitbraak bepaalde hoeveel doden er uiteindelijk vielen.

In die zin is Zweden verreweg het slechtst af van haar groep. Het heeft het slechter gedaan dan Frankrijk, Ierland, Nederland, Portugal, Denemarken, Noorwegen, Oostenrijk, Duitsland, Tsjechië, Australië, Estland, Slovenië, Malta, Finland. Deze groep bevat ook Denemarken, Finland en Noorwegen, andere Scandinavische landen, wat handig is voor onze analyse.

De grafiek laat ook zien waarom verdedigers van de Zweedse strategie het VK of België nemen om te vergelijken. Het zijn de enige landen met meer doden per persoon en een vergelijkbaar aantal eerste gevallen per hoofd van de bevolking. Maar dat is geen eerlijke vergelijking.

Zowel België als het VK heeft een gigantische eerste uitbraak gehad in vergelijking met die in Zweden. Die waren moeilijker onder controle te krijgen. Ze zijn ook internationaal veel meer verbonden met andere landen, wat veel meer besmettingen het land binnen bracht. Ze hebben een grotere bevolkingsdichtheid, een slechtere volksgezondheid, en meer personen per huishouden.

Bovendien was het VK kampioen coronavirus mismanagement en had het pech. Het wachtte te lang met de lockdown, de lockdown was minder streng dan in andere landen, zieke patiënten werden teruggestuurd naar verzorgingstehuizen enz.

Ondertussen telt België bijna twee keer zoveel doden als andere landen. De helft van de doden zijn in verzorgingshuizen, maar daarvan is slechts 5% getest, van 95% wordt eenvoudig aangenomen dat het coronavirus de oorzaak was. Het land kende ook een gigantische eerste piek die inmiddels onder controle is.

Zweden versus andere Scandinavische landen

Op grond van bovenstaande is de beste manier om een idee te krijgen van de strategie van groepsimmuniteit versus strategie van de Hamer en de Dans, Zweden te vergelijken met andere Scandinavische landen: Denemarken, Noorwegen en Finland. Om contrast aan te brengen heb ik ook Oostenrijk en Tsjechië toegevoegd, andere Europese landen met een vergelijkbare omvang (~10 miljoen inwoners) en een vergelijkbare eerste uitbraak.

Tot 10 juni had Zweden meer gevallen per dag dan al haar Scandinavische buren bij elkaar, en deze trend wordt alleen maar slechter. In feite, als je de gevallen van de 21 EU landen met het laagst aantal gevallen in de afgelopen week daarbij optelt, heeft Zweden nog steeds meer gevallen dan die allemaal bij elkaar.

In bovenstaande grafiek zien we dat Zweden een veel betere start had dan haar buren Denemarken en Noorwegen, ook beter dan Oostenrijk, en vergelijkbaar met Tsjechië en Finland. Maar al deze landen pasten de Hamer toe in de tweede helft van maart. Twee weken later, begin april, konden we hun gevallen zien dalen terwijl Zweden bleef stijgen.

Dit ondanks het feit dat Zweden haar coronavirus gevallen niet uitputtend telt:

Dit laat zien hoeveel procent van de testen een positieve uitkomst hadden. Hoe lager dat percentage, hoe meer je erop kunt vertrouwen dat je alle gevallen telt. Zweden test 10 keer minder vaak dan haar buren, omdat het niet werkelijk geïnteresseerd is in het totaal aantal gevallen, aangezien het niet probeert om de epidemie uit te doven. Als gevolg hiervan wordt het aantal gevallen onderschat.

Hoe dan ook, een beter getal dan het aantal officieel geregistreerde gevallen hebben we niet. Een betrouwbaarder getal is het aantal doden.

Hoe zit het met de doden?

Terwijl het aantal coronavirus doden gestopt is met groeien in de Scandinavische landen en andere vergelijkbare landen, neemt het aantal doden in Zweden nog steeds toe. Om de reden daarvan te begrijpen moeten we de strategie begrijpen waarmee Zweden het coronavirus bestrijdt.

De Zweedse strategie

In Zweden is nooit een lockdown geweest. In plaats daarvan sloot het land haar middelbare scholen en vervolgopleidingen, verbood het op 27 maart bijeenkomsten van 50 personen of meer, en moedigde het burgers aan om thuis te blijven en onnodig reizen te vermijden. Op 30 maart werden bezoekers geweerd uit verzorgingstehuizen. En daarnaast vroeg de regering mensen zoveel mogelijk thuis te werken en sociale afstand in acht te nemen. En het was verplicht voor kinderen om naar school te gaan. Waarom?

De officiële epidemiologen in Zweden vatten hun strategie als volgt samen:

“Het is onmogelijk om het coronavirus te stoppen. Dat zal alleen gebeuren door groepsimmuniteit. Niet door lockdowns. Laten we dus de curve afvlakken om te voorkomen dat ons gezondheidszorg systeem instort, en dat is het. Als we de economie sluiten zal dat kostbaar zijn en alleen maar uitstellen wat onvermijdelijk is. Laten we ondertussen oudere mensen beschermen aangezien dat degenen zijn die eraan doodgaan. Het virus is hoe dan ook niet zo ernstig.”

Sommigen noemen dit een mitigation strategie, omdat het de gevallen vermindert zodat het gezondheidszorgsysteem niet overbelast wordt, maar ook niet verder gaat dan dat teneinde de meeste gevallen te elimineren. Anderen noemen deze strategie groepsimmuniteit vanwege het neveneffect: zij geloven dat de epidemie alleen te stoppen is als voldoende mensen besmet zijn en immuniteit ertegen ontwikkelen. Voor het coronavirus wordt aangenomen dat dit moment aanbreekt als 65% van de bevolking besmet is.

Zweedse ambtsdragers houden niet van het etiket groepsimmuniteit, maar het is nuttig omdat het gemakkelijk te onthouden is, en iedereen noemt het ook zo, en het verbergt niet het nare eindresultaat. Daarom zal ik het ook gebruiken.

Het zijn vele uitspraken die bovengenoemde strategie beschrijven. Sommigen kloppen. Bijvoorbeeld, de afgekondigde maatregelen (verbod op grote bijeenkomsten, mensen vragen thuis te werken, middelbare scholen en universiteiten sluiten) waren voldoende om de curve af te vlakken. De regering vergrootte ook de capaciteit van de gezondheidszorg, hetgeen ertoe bijdroeg dat deze bleef werken ondanks de druk van het aantal coronavirus gevallen.

Dit zijn de uitspraken die nadere bestudering verdienen:

1. Het coronavirus is niet te stoppen
2. Het virus is niet zo ernstig
3. We kunnen ouderen ertegen beschermen
4. Het is beter voor de economie om alleen de curve af te vlakken terwijl we het virus laten rondwaren onder de bevolking dan de Hamer en de Dans strategie toe te passen, een strenge lockdown gevolgd door een heropening van de economie.

Laten we ze een voor een bekijken.

2. Is het Coronavirus niet te stoppen?

Werkt de Hamer?

Anders Tegnell, de hoofd epidemioloog in Zweden, heeft gesteld dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is dat lockdowns werken, een uitspraak die andere Zweedse epidemiologen die de regering adviseren hem hebben nagezegd.

“Closedown, lockdown, de grenzen sluiten — niets heeft een historisch wetenschappelijke basis, naar mijn idee. We hebben gekeken naar een aantal EU landen om te zien of zij een analyse gepubliceerd hebben van de effecten van deze maatregelen voordat ze deze troffen en zagen er bijna geen.” — Anders Tegnell, hoofd epidemioloog Zweden.

Als ik een Zweedse politicus was en dit hoorde, zou ik me onmiddellijk ernstig zorgen maken. Ten eerste, voor zover ik kon nagaan is er geen bewijs van die analyse geleverd. Maar belangrijker, het toont aan dat wetenschappers niet begrijpen wat managen betekent in de echte wereld.

Waren wetenschappers aan het wachten op een door collega’s gecontroleerde studie die onherroepelijk zou aantonen dat lockdowns werken? Dit is geen laboratorium. Dat bestaat niet. Het was onmogelijk om een schone analyse te hebben met een compleet nieuw virus.

Beslissingen moeten niet beoordeeld worden op hun resultaat maar of ze de juiste waren op basis van het op dat moment beschikbare bewijs.

De wereld is rommelig. Gegevens zijn niet perfect. Moeten politici wachten totdat al het bewijs perfect is? Nee. Dan is het te laat. Ze moeten alle gegevens die er zijn bij elkaar passen en actie ondernemen, ook al is het niet perfect. Want perfect is te laat en zorgt er voor dat je dood gaat.

Perfect is de vijand van goed.

En toch…Er was bewijs, gebaseerd op alles wat gebeurd was in Wuhan, Zuid-Korea, Taiwan, Italië…

Sinds die tijd hebben vele landen actie ondernomen op basis van dat bewijs, en hun successen stapelen zich op. Dus waar wees het beschikbare bewijs op?

Tientallen landen hebben het virus klein gekregen. Van dit voorbeeld gebruikten 40 daarvan de Hamer om de verspreiding te stoppen. De overige vijf landen (Cuba, Japan, Taiwan, IJsland en Zuid-Korea) zijn allemaal eilanden (Zuid-Korea is de facto een eiland aangezien haar enige landsgrens met Noord-Korea is afgesloten) en alle vijf hadden ze geavanceerde methoden om met het virus om te gaan. Taiwan en Zuid-Korea namen allemaal de juiste voorzorgsmaatregelen, net als Cuba. Japan had een wijd verbreid gebruik van gezichtsmaskers dragen en een sterk gezondheidszorg netwerk met ervaring in bron- en contactonderzoek. IJsland begon onmiddellijk met de Dans door op grote schaal de bevolking te testen (ongeveer 17%) en alle positieve gevallen te isoleren.

Deze 45 landen laten zien dat de Hamer met succes kan worden gehanteerd, in het bijzonder in ontwikkelde landen maar ook in vele ontwikkelingslanden.

“Dit is geen ziekte die kan worden gestopt of uitgeroeid, tenminste niet voor er een werkend vaccin wordt gemaakt.” Anders Tegnell, hoofd epidemioloog Zweden

Welke andere stukken bewijs kunnen we gebruiken om te beoordelen of de Hamer werkt?

Laten we kijken naar de vermindering van het aantal gevallen per dag. In landen die stevige Hamers gebruikten stopt de groei van het aantal gevallen ongeveer twee weken na de Hamer.

Voor bovenstaande grafiek kozen we landen die zware Hamers hanteerden, zodat de invloed van deze Hamers elke andere factor overvleugelt. Vooral Spanje en New York zijn interessant:

New York volgde Spanje op de voet in het aantal gevallen. Maar het duurde zeven dagen langer (22 maart) dan de Spaanse regering (15 maart) voordat het bestuur van NY opdracht gaf tot de Hamer. Daardoor vloog de New York curve voorbij die van Spanje, en eindigde Spanje met 235.000 gevallen tot 20 mei versus 360.000 gevallen in New York. Dit ondanks het feit dat burgers op beide plekken al waren begonnen om hun bewegingen te beperken:

Deze diagram laat ons twee dingen zien:

1. Stadsbewoners en bedrijven volgen het nieuws en komen in actie onafhankelijk van het verzoek van regeringen. Deze acties kunnen van invloed zijn op de besmettingsgraad van het virus.
2. Dat is niet genoeg. Spanje en NY verminderden hun mobiliteit rond dezelfde tijd, maar dat is slechts gedeeltelijk terug te zien in de curve. Het gebruik van de Hamer door hun bestuur kwam later, en de vermindering van gevallen kwam klokslag twee weken na de Hamer..

De VS is een bijna perfecte plek om de impact van lockdowns te bestuderen, omdat er op federaal niveau geen besluit was tot lockdown, en zowel staten als gemeenten moesten dat besluit nemen. Dat levert duizenden gemeenten op die met elkaar kunnen worden vergeleken op het gebied van lockdown en geen lockdown. Wat kunnen we daarvan leren?

De oranje lijn toont hoe gevallen zich ontwikkelden in gemeenten die lockdowns hebben afgekondigd tegenover gemeenten die dat niet deden. Op dag nul worden ze gelijk gemaakt. Daarvoor gaat het alle kanten op, maar na de lockdown beginnen de gemeenten met een lockdown minder en minder gevallen te hebben in vergelijking met gemeenten zonder lockdown. Na de eerste week is het aantal gevallen gedaald met 30%. Na twee weken is het 40%. Na drie weken 49%.

We hebben nu dus gezien dat veel verschillende plaatsen met success de Hamer hebben gehanteerd. Ik neem aan dat de Zweedse epidemiologen het hiermee eens zijn. Misschien maken ze zich geen zorgen om de Hamer maar om de Dans? Ze denken wellicht dat het onmogelijk is om het virus eronder de houden als de economie weer op gang komt. En als je de Dans niet met succes kunt uitvoeren, is de Hamer duur en waardeloos. Dus…kun je de Dans met succes uitvoeren?

Werkt de Dans?

Veel landen hebben de fase van de Hamer verlaten en zijn aan het Dansen. Maar weinig hebben de tijd gehad om aan te tonen dat ze lange tijd kunnen Dansen. Toch zijn er voorbeelden. Afgezien van China, zijn Zuid-Korea, Hong Kong, Taiwan en Vietnam uitstekende voorbeelden. Zij zijn al drie tot vijf maanden aan het Dansen. In Zuid-Korea was een kleine uitbraak, en het land was in staat om het onder controle te krijgen zonder de Hamer. Het is moeilijk te stellen dat er geen bewijs is voor het werken van lockdowns als je ze met succes kunt toepassen, en verschillende landen waren ook in staat om maandenlang te Dansen.

Verschillende landen zijn al maandenlang met succes aan het Dansen.

Nog veel meer landen zijn met succes al wekenlang aan het dansen, bijvoorbeeld Nieuw Zeeland, Australië, IJsland, of Oostenrijk.

De stille verspreider

Zowel de Hamer als de Dans kunnen werken.

Toch beweren sommige mensen met stelligheid dat de piek en daling van het coronavirus niet te danken waren aan de Hamer. Ze zeggen dat die geen enkel effect had. In plaats daarvan, zo stellen zij, vinden uitbraken vroeg of laat in elk land plaats, en — daar kun je de klok op gelijk zetten — dooft de epidemie na een paar weken uit, of er nu een lockdown is geweest of niet. Als je in de wetenschap een theorie wil bewijzen, dan doe je eerst voorspellingen aan de hand daarvan en vervolgens kijk je of ze blijken uit te komen. Hier enkele voorspellingen van deze theorie:

1. Aangezien alle landen vergelijkbare gevallen curves hebben die op en neer bewegen onafhankelijk van wat voor Hamer dan ook, moet er in alle landen een uitbraak zijn. Landen zonder zware uitbraak bestaan niet.
2. Andersom, aangezien alle landen vergelijkbare gevallen curves hebben die op en neer bewegen onafhankelijk van wat voor Hamer dan ook, moet het aantal gevallen in alle landen dalen.
3. Landen met aanvankelijk vergelijkbare omstandigheden moeten vergelijkbare uitbraken hebben, ongeacht de vraag of ze Hamers gebruikten.
4. Andersom, landen met aanvankelijk verschillende omstandigheden moeten verschillende uitbraken kennen, ongeacht de vraag of ze Hamers gebruikten.

De eerste voorspelling is onjuist. Niet alle landen hebben een uitbraak gehad. Volgens deze theorie kunnen Taiwan, Hong Kong of Vietnam niet bestaan: ze hebben geen uitbraak gehad. De landen die voorbereid waren — de landen die meteen al wisten hoe ze moesten dansen — hebben geen uitbraak gehad.

Dat niet alleen, dit was al bekend in maart, aangezien slechts één gebied in China werkelijk te maken had met een uitbraak:

Als lockdowns geen verschil maken, hoe kan het dan dat alle Chinese provincies die vroeg in lockdown gingen — gealarmeerd door de situatie in Hubei — in staat waren een uitbraak te voorkomen? Hoe kan het dat het enige gebied waar een uitbraak was juist dat ene gebied was dat niet op tijd in lockdown ging?

De tweede voorspelling — “Alle landen die een uitbraak hadden moeten ongeveer nu weer zijn teruggekeerd naar een normale situatie.” — is onjuist. We hebben gezien wat er in Zweden is gebeurd. Het is gemakkelijk om andere landen te vinden op alle continenten:

We zagen hiervoor dat veel landen met succes de Hamer hanteerden. Binnen 2–3 weken begonnen ze de curve af te vlakken, en een paar weken later naderden ze naar 0. Maar we kunnen ook tientallen landen verspreid over verschillende continenten vinden waarin dat niet het geval is. Het aantal coronavirus besmettingen per dag blijft wekenlang op een hoog en stabiel niveau (zoals in Zweden of de VS), blijft groeien (zoals in Moldavië, Algerije, Argentinië of Rusland), of daalt voordat het omhoog is gegaan (zoals in Azerbeidzjan, Jordanië, Iran of Malta). Als de curve zich onafhankelijk van maatregelen zou ontwikkelen zou je alle landen nu naar beneden zien gaan. Dat gebeurt niet.

De derde voorspelling — “Landen met aanvankelijk vergelijkbare omstandigheden moeten vergelijkbare gevalcurves hebben onafhankelijk van de Hamers die ze gebruikt hebben.”- is onjuist. We hebben gezien dat Noorwegen, Denemarken, Oostenrijk, Finland en Tsjechië vergelijkbaar begonnen als Zweden, en toch verschillende ontwikkelingen doormaakten. We zagen ook hoe New York en Spanje dicht bij elkaar zaten in het aantal initiële gevallen, dus zou hun curves ook rond dezelfde tijd naar beneden moeten gaan. Maar dat hebben we niet gezien. De curve van New York duurde langer en ging hoger. Hetzelfde geldt voor gemeenten in de VS.

De vierde voorspelling — “Landen met aanvankelijk verschillende omstandigheden moeten verschillende gevalcurves hebben, onafhankelijk van de Hamers die ze gebruikten” — is onjuist. Er zou verscheidenheid moeten zijn tussen landen in de buiging van de curve, maar de gevallen per dag gaan bijna altijd twee weken nadat de Hamer is gebruikt naar beneden, zoals we zagen in plaatsen als China, Frankrijk, Italië, Spanje of New York.

Het coronavirus is wel te stoppen. Er is voor veel landen een duidelijke manier om het te stoppen: de Hamer en de Dans.

En wat was het officiële standpunt van Zweden gedurende al deze gebeurtenissen? Op 30 April gaf het land de resultaten vrij van een test waaruit bleek dat op 3 April 2,5% van de Zweden besmet was. Een officieel Zweeds model voorspelde dat 26% van de bevolking een maand later besmet zou zijn, op 1 Mei. Prof. Johan Giesecke, een adviseur van de regering en voormalig hoofd epidemioloog van het land, meende dat bij massaal testen 50% van het land besmet zou blijken. Een van de belangrijkste modelleurs van het land, Tom Britton, was het daarmee eens. Dat zou goed nieuws zijn: het zou hebben aangetoond dat de aanpak van groepsimmuniteit werkt.

Wat gebeurde er in werkelijkheid? Op 20 Mei gaf het land de update van de studie vrij. In plaats van een besmetting van 26% van de bevolking, bleek het percentage slechts…5,4% (7,3% in Stockholm. Nationaal gemiddelde van 5,4% gevonden evenredig verspreid over de leeftijd verdeling in Zweden.)

Deze getallen gaven waarschijnlijk de immuniteit weer rond 20 april, aangezien het enige tijd duurt voordat antilichamen zich ontwikkelen. Echter, ongeveer de helft van de 5,4% zijn waarschijnlijk vals positieven. Het kan zijn dat het werkelijk aantal positieven op 20 april slechts 2,3% bedroeg. Desalniettemin, laten we ruimhartig zijn en aannemen dat eind april ~7% antilichamen had.

Dit was van essentieel belang: Zweedse epidemiologen dachten dat de offers in het land hen tot halverwege groepsimmuniteit gebracht zouden hebben. Dit liet zien dat ze pas 10% van de weg hadden afgelegd, en dat het dodental dus moest vertienvoudigen voordat ze groepsimmuniteit zouden bereiken. Of meer, aangezien de ouderen veel minder besmet waren dan de rest van de bevolking (2,7% van de mensen ouder dan 65 jaar).

“Dit betekent ofwel dat de statistische berekeningen van de Openbare Gezondheid Autoriteit en mijzelf duidelijk niet deugen. […] Of er is een groter deel van de bevolking besmet dan antilichamen heeft ontwikkeld.” — Tom Britton, hoogleraar wiskunde aan de Stockholm University en adviseur van de Zweedse regering, via Dagens Nyheter.

Met ~10 miljoen Zweden betekent 7% dat ongeveer 700.000 mensen op enig moment waren besmet, en er ~9 maal zoveel meer besmet moesten raken voor groepsimmuniteit. Aangezien sterfgevallen ongeveer 3 weken nodig hebben om plaats te vinden, zou dit vergelijkbaar zijn met het aantal doden rond eind mei, dus rond de 4.000.

Met ~700.000 besmettingen en ~4.000 doden, zou het sterftecijfer (IFR infection fatality rate) 0,57% bedragen. De Zweedse overheid dacht dat het 0,1% zou zijn, bijna 6 keer lager dan het al is.

“Ik denk dat [het sterftecijfer] zal zijn als in een ernstig griepseizoen, dat zou kunnen liggen in de orde van grootte van ….0,1% misschien.” Prof. Johan Giesecke, adviseur van de Zweedse regering en voormalig hoofd van het departement dat momenteel wordt geleid door Tegnell, via Unherd.

Het virus laten rondwaren onder de gehele bevolking zou het aantal doden met een veelvoud vermenigvuldigen en het dodental brengen tot ~30.000 — 40.000 mensen.

Dit is overigens niet uniek voor Zweden. Zelfs in gebieden met grote uitbraken is een laag percentage van de bevolking besmet.

Dat niet alleen, dit gaat ook nog uit van een andere grote aanname: dat mensen met antilichamen tegen het coronavirus feitelijk immuun zijn. We weten dat niet.

Het zou bijvoorbeeld zo kunnen zijn dat sommige mensen immuun lijken te zijn maar in feite antilichamen hebben voor een ander type van het coronavirus. Ze zouden ook een paar antilichamen kunnen hebben ontwikkeld door een lichte blootstelling aan het virus, maar een grotere blootstelling zou hun systeem toch kunnen overweldigen. Als dit soort situaties echt bestaan, zou het percentage dat momenteel immuun is zelfs lager dan 6,7% zijn, en zou het bereiken van groepsimmuniteit nog verder weg zijn.

3. Is het Coronavirus net als griep?

In 2019 stierven ongeveer 700 Zweden aan de griep. Dat zou betekenen dat het coronavirus 50 keer zo veel mensen doodt als de griep.

Zet dat tegenover Prof. Giesecke’s aanname:

“Het aantal doden door coronavirus zou misschien twee keer zoveel kunnen zijn [als het aantal doden door influenza] maar het zal geen 10 keer zo veel zijn.”

Het onwaarschijnlijk dat het coronavirus 50 keer erger is dan de griep. Maar het is niet net als de griep.

Hoe erg is het eigenlijk?

Om dat te beoordelen moeten we het verschil begrijpen tussen gevalssterftecijfer (case fatality rate CFR) en besmettingssterftecijfer (infection fatality rate IFR).

Case Fatality Rate — gevalssterftecijfer

Het CFR kijkt alleen naar mensen waarvan bevestigd is dat ze het virus hadden en gestorven zijn. Als 100 mensen positief getest worden en twee van hen sterven, is het CFR 2%.

Wat is het CFR van de griep en het coronavirus? In de VS is het griep CFR ~0,13%.

Tot nu toe is het CFR van het coronavirus in de VS 6%. Dat is 46 keer erger. In Zuid-Korea, Taiwan, en het Diamond Princess cruise ship, drie plaatsen waar zeer uitgebreid werd getest en waar besmettingsgevallen de tijd hadden om te veranderen in sterfgevallen aangezien de grootste uitbraak al lang geleden is, bleek het CFR ongeveer 2% — 2,5%.

Het 0,13% CFR van de griep in de VS is waarschijnlijk een overschatting. Het werkelijke CFR is waarschijnlijk lager omdat de meeste mensen met griep niet getest worden. Als er 100.000 mensen met griep zijn, er slechts 10.000 van hen worden getest, en 13 van hen sterven, zal het lijken of het sterftecijfer 0,13% is terwijl het in feite 0,013% is. Maar er worden veel meer mensen getest op het coronavirus dan op de griep, omdat iedereen erover gehoord heeft en behandeld wil worden. Dit maakt het CFR van het coronavirus lager dan het is in vergelijking met het CFR van de griep.

Hoe je er ook naar kijkt: het CFR voor het coronavirus is orden van grootten hoger dan voor de griep.

Besmettingssterftecijfer (IFR — Infection Fatality Rate)

Hoe zit het met het IFR voor het coronavirus? We zagen dat het huidige getal voor Zweden waarschijnlijk ~0.57% is. De beste samenvatting van alle onderzoek over IFR is dit artikel (pre-print), waarin wordt gekeken naar honderden analyses en dat uitkomt op een IFR tot nu toe van 0,64%.

Naarmate we meer gegevens hebben, kunnen we steeds dichter bij het IFR komen. Het ziet er naar uit dat het ergens tussen 0,5% en 1,5% ligt, laten we hopen dichter bij 0,5%. Als dat zo is, dan is het veel lager dan de gevreesde 2% CFR. Maar het is nog steeds veel ernstiger dan de griep.

Dit virus is gemeen.

Elke IFR in het bereik dat we zien is ernstig. Als 65% van de bevolking het virus krijgt, zal tussen 0,4% en 1% van de hele bevolking van een land doodgaan voordat groepsimmuniteit wordt bereikt. Landen moeten beslissen of ze dat ok vinden — door dit in een helder debat te bespreken met hun burgers.

In een land als Zweden, zou dat gaan om 40.000 tot 100.000 doden (ze tellen ~4,800 officiële doden tot 10 Juni). In een land als de VS komt het neer op een tot drie miljoen doden.

Deze getallen van IFR en coronavirus doden zouden om twee redenen te optimistisch kunnen zijn: we tellen minder doden dan er werkelijk zijn en gaan uit van immuniteit.

Ten eerste wordt in deze studies geprobeerd om alle besmettingen te tellen, maar ze zijn er zelden op gericht om alle doden te tellen. Over de hele wereld worden in ernstige mate te weinig doden geteld. Zelfs in ontwikkelde landen zou het dodental door het coronavirus twee maal zo hoog kunnen zijn dan we denken.

Ten tweede is dit alles gebaseerd op de enorme belangrijke aanname dat mensen met antilichamen immuun zijn. Dat zou niet waar kunnen zijn. Ze zouden slechts licht blootgesteld kunnen zijn aan het virus, en hun immuunsysteem zou mogelijk niet bestand zijn tegen een grotere besmetting.

Met meer doden en minder immuniteit zou het kunnen dat veel meer dan 0,4% — 0,7% van de bevolking aan het virus zal sterven als we het zijn gang laten gaan.

Bijkomende schade

Als landen het besluit nemen om groepsimmuniteit na te streven danwel het virus onder controle te krijgen, moeten ze ook kijken naar bijkomende schade, neveneffecten, en chronische aandoeningen die het coronavirus zou kunnen veroorzaken. We weten dat het invloed heeft op de longen, de nieren, de ingewanden, het immuunsysteem, het bloed, het hart, de hersenen…

Het virus kan het lichaam direct schade toebrengen, maar ook indirect door cytokine stormen die ervoor zorgen dat het immuunsysteem het lichaam aanvalt, door bloedproppen, door gebrek aan zuurstof, of door de bijwerkingen van de behandeling.

Deze secundaire effecten kunnen de oorzaak zijn van beroertes, hartaanvallen, nierfalen, ARDS (acute respiratory distress syndrome), huid veranderingen, kawasaki syndrome, gangreen, pulmonary fibrose of trombose. Schade aan de longen is zelfs gevonden bij mensen die geen merkbare symptomen vertoonden.

Als je belangstelling hebt voor meer details kun je deze video bekijken:

Samengevat:

• Tussen 0,5% en 1,5% van de besmette personen sterven aan het coronavirus
• Veel meer worden er ernstig ziek van
• Dit alles zou erger kunnen uitpakken als degenen met antilichamen niet beschermd zijn tegen het virus of als het virus muteert.

Dit virus is gemeen. Het zijn gang laten gaan stelt mensen niet alleen bloot aan mogelijk overlijden, maar aan alle complicaties die het gevolg kunnen zijn van de besmetting. We zouden daarmee bezig kunnen zijn een gewonde generatie te scheppen.

Het virus treft echter niet iedereen op dezelfde manier. Voor sommige mensen is het veel ernstiger dan voor anderen. Wellicht is groepsimmuniteit haalbaar als we de meest kwetsbaren ertegen kunnen beschermen?

3. Kunnen we mensen die risico lopen beschermen?

Misschien heb je opgemerkt hoe verschillend het IFR is in de verschillende studies die ik hierboven heb laten zien. Dat is logisch: er is niet één IFR. Het hangt af van vragen als hoeveel oude mensen wonen er in een land, hoeveel hebben er onderliggende aandoeningen zoals obesitas, is het gezondheidszorgsysteem ingestort, hoe dicht wonen mensen bij elkaar (wat de besmettingen binnen een huishouden kan doen toenemen).

Dit is het IFR naar leeftijd in Spanje (een van de meest uitgebreide antilichamen testen ter wereld):

Als je dit ziet, komt een zeer logische strategie in je op: kunnen we de jonge mensen vrijlaten, hen het coronavirus laten oplopen, ouderen tijdens dat proces apart zetten, en als alle jonge mensen besmet zijn en groepsimmuniteit bereikt is, de ouderen ook weer vrijlaten?

Het beschermen van oude mensen

Dit is wat de Zweedse regering heeft geprobeerd. Op 1 april werd bezoek in verzorgingstehuizen verboden en werden mensen boven de 70 aangemoedigd om thuis te blijven.

Toch is 40% van de doden afkomstig uit de verzorgingstehuizen.

Dit is een van de hoogste dodentallen ter de wereld, in een land dat speciale bescherming bood aan ouderen. Alleen België heeft een hoger aandeel doden in verzorgingstehuizen, en dat komt omdat zij als een van de weinige landen ook de vermoedelijk aan coronavirus overledenen in verzorgingstehuizen meetellen als officiële gevallen.

De epidemioloog die in Zweden de leiding heeft zei dat dit niet een fout was van de strategie an sich, maar een fout in het beschermen van de ouderen.

Op de vraag of een Hamer en Dans strategie niet beter was geweest, was dit zijn antwoord:

“Het was erg moeilijk voor ons om te begrijpen hoe een lockdown zou kunnen voorkomen dat de ziekte bejaardentehuizen zou binnenkomen.” Anders Tegnell.

Het toont een dodelijk gebrek aan voorstellingsvermogen. Dit is hoe een lockdown had kunnen voorkomen dat de ziekte verzorgingstehuizen zou binnenkomen:

Ten eerste, zou hij om zich heen hebben moeten kijken. Het aantal doden in verzorgingstehuizen in Oost-Azië was zeer laag. Wellicht was dit een aanwijzing dat het virus in de gehele bevolking onder controle houden betekende dat het ook voor oudere mensen onder controle werd gehouden.

Dit is volstrekt voor de hand liggend: als niemand het virus heeft, hebben oudere mensen het ook niet.

Een ander punt dat de top epidemiologen van Zweden noemen is dat er uiteindelijk weer een einde moet komen aan de lockdown, en dat dan besmettingen in verzorgingstehuizen zouden plaatsvinden. Opnieuw helzelfde verhaal, in Oost-Azië gebeurt dat niet. Als het virus niet rondwaart, besmet het geen oude mensen.

Andersom, als het virus om zich heen slaat, is het erg moeilijk om te voorkomen dat bewoners van verzorgingstehuizen ermee besmet raken.

De eerste maatregel die Zweden nam om verpleeghuizen te beschermen was het verbieden van bezoek. Zo’n maatregel beperkt besmetting. In een groepsimmuniteit strategie zouden dergelijke beperkingen jaren moeten duren totdat er een behandeling of vaccin is — in plaats van een paar weken tijdens de Hamer fase. Want het virus is er nog steeds, ook als mensen genezen zijn van hun infectie. En al die tijd slaat het virus als vuur om zich heen zodra een enkel persoon besmet raakt in een verpleeghuis. Dus jarenlang geen bezoek.

De ouderen moeten nog steeds door medewerkers verzorgd worden, Wat gebeurt er met deze medewerkers, beschermers genoemd? Gaan zij ook in quarantaine? Jarenlang? En hoe zit het met hun partners, moeten die ook in quarantaine? Moeten die dan hun banen opgeven? En hun kinderen, moeten die ook in quarantaine? Stoppen met naar school gaan? Zo niet, wat moet er dan gebeuren met de andere kinderen en hun ouders? Is het beter dat die in quarantaine gaan? Dat is allemaal onmogelijk, dus we moeten aannemen dat vele verpleeghuis medewerkers besmet raken. Hoe moet je de ouderen tegen hen beschermen?

In een groepsimmuniteit strategie, zouden verzorgenden persoonlijke beschermende kleding moeten gaan dragen zoals maskers, gezichtsschermen of pakken. Jarenlang, totdat er een behandeling of vaccin beschikbaar komt. Zonder ook maar een enkele besmetting door te laten.

Verpleeghuismedewerkers zijn meestal geen specialisten met het opleidingsniveau van artsen of verpleegkundigen.

Het idee om degenen die risico lopen te beschermen klonk in theorie goed, maar heeft in de praktijk tot nu toe nergens ter wereld gewerkt. Overal ter wereld zijn uitbraken geweest in verpleeghuizen. In de VS vond 60% van de ~1,000 grootste uitbraken plaats in verpleeghuizen.

In de toekomst zijn we wellicht in staat om hen beter te beschermen, maar als we de tijd nemen om te leren, zullen er misschien niet veel gasten in verpleeghuizen meer over zijn om te beschermen.

Helaas zijn senioren niet de enige die geraakt worden.

Bescherming van mensen met onderliggende aandoeningen

Als je een hart- en vaatziekte hebt levert dat je evenveel risico op als 90 jaar oud zijn. Als je kanker of diabetes hebt ben je even slecht af als iemand van 80 jaar oud.

Hoe vaak komen deze risicofactoren voor? Zweden is een land met een goede volksgezondheid. Mensen hebben er minder onderliggende aandoeningen die hun risico verhogen. Als we in het VK mensen met onderliggende aandoeningen, oude mensen en hun verzorgers bij elkaar optellen, komen we op 40% van de bevolking die beschermd moet worden.

In de VS is het nog erger. 45% van de bevolking heeft onderliggende aandoeningen die het risico op overlijden vergroten. Daar zitten niet eens oude mensen bij. Meer dan de helft van de bevolking loopt ernstig risico.

Het is niet genoeg om deze mensen te beschermen. Al hun contacten zouden extreem voorzichtig moeten zijn om het virus niet te krijgen en het over te dragen naar de kwetsbare mensen van wie ze houden. Dat wil zeggen dat substantieel meer dan de helft van de VS bevolking jarenlang extreem voorzichtig zou moeten zijn. Hoe gaan we meer dan de helft van de bevolking gescheiden houden van de rest?

Sommige mensen zijn al bijzonder voorzichtig. Bij kankerpatiënten die worden behandeld wordt hun immuunsysteem onderdrukt. Hun immuunsysteem is zwak, dus moeten ze bijzonder voorzichtig zijn om niets op te lopen. Maar een aantal mensen die erg voorzichtig moeten zijn is een ding, om dit te bewerkstelligen bij de helft van de bevolking is veel moeilijker.

Samengevat:

• Veel mensen overlijden aan het virus
• Geen enkel land is tot nu toe in staat geweest ze hiertegen te beschermen
• Mensen met onderliggende aandoeningen hebben ook een verhoogd risico op overlijden
• Als we besluiten om oude mensen, mensen met onderliggende aandoeningen, en hun verzorgers te beschermen, zouden we een enorm deel van de bevolking moeten afscheiden van de rest.

Zijn we er zeker van dat het haalbaar is om al deze mensen zo lang te beschermen tegen besmetting met het virus? Zijn we er zeker van dat dit beter is dan het alternatief het virus volledig onder controle te krijgen?

Dit alles zou wellicht nog de moeite waard zijn als tenminste de economie beter af was met groepsimmuniteit.

4. Wat is het beste voor de economie?

Een aantal economische voorspellingen voor 2020 zijn gedaan in mei 2020:

“Het is nog te vroeg om te stellen dat we het beter doen dan anderen. Uiteindelijk denken we dat Zweden min of meer zal uitkomen op hetzelfde resultaat.” Christina Nyman, voormalig topambtenaar bij de Nationale Bank van Zweden

Deze uitspraak komt op een tijdstip waarop de Zweedse economie veel beter af zou moeten zijn dan die van wie ook om een erger rest van het jaar te compenseren. Weet je nog: het hele punt van de strategie draaide erom een economische achteruitgang tijdens de lockdown te vermijden. Maar de economie ligt desondanks op zijn gat.

Dit is zeer slecht nieuws voor Zweden: het ligt voor de hand dat alle andere economieën tijdens de Dans beter zullen functioneren dan die in Zweden. Ze zullen minstens zover open zijn als Zweden, zo niet meer. En zonder dat het virus om zich heen slaat zullen mensen eerder geneigd zijn uit te gaan. Vergelijk dat met Zweden, dat het huidige niveau van sluitingen zal moeten handhaven om een golf te vermijden die het gezondheidszorgsysteem zal overbelasten.

“Er is veel reden om te verwachten dat de grote klap in het tweede kwartaal komt. Het BNP zou met 10% kunnen dalen en de werkloosheid zou tot 13,5% kunnen oplopen.” — Magdalena Andersson, minister van financiën in Zweden, via Politico en The Guardian.

90.000 mensen zijn als werkloos geregistreerd in de afgelopen vier tot vijf weken. — Isabella Lövin, vice premier in Zweden, via The Guardian.

En dat is zonder rekening te houden met andere negatieve aspecten zoals toerisme. Andere landen hebben al een inreisverbod voor mensen uit Zweden ingesteld. Vele zullen volgen. En maar weinig mensen zullen Zweden willen bezoeken.

Het is onduidelijk waarom de Zweedse economie het net zo slecht doet als andere, maar er zijn een paar aanwijzingen.

Waarom is de Zweedse economie onderuit gegaan?

In Zweden is, net als bij haar buren en andere vergelijkbare landen, de mobiliteit van burgers rond dezelfde tijd verminderd. De daling was niet zo stijl, maar wel bijna, en sindsdien loopt het gelijk.

De grote daling in mobiliteit vond plaats op 10 maart, toen Coronavirus: Why You Must Act Now [link naar NL vertaling] werd gepubliceerd. Dit is in feite het geval in de meeste landen ter wereld:

Van ~40 ontwikkelde landen, hadden alleen Italië en Zuid-Korea een vroege daling in mobiliteit — omdat zij te maken hadden met ernstige coronavirus uitbraken. Dat was niet genoeg voor de rest van de landen om in actie te komen, maar vanaf 10 maart beginnen mensen plotseling hun mobiliteit te verlagen. Geen van deze landen kon ontsnappen.

“Er zijn gewoon geen klanten. Iedereen blijft thuis. Verkopen zijn 80% gedaald ten opzichte van deze maand een jaar geleden. Het is echt een heel moeilijke tijd.” Mike Singh, eigenaar kledingkraam, Vällingby markt, via Politico.

Dit laat zien dat een groot deel van de invloed van het coronavirus op de economie niet alleen wordt veroorzaakt door overheidsmaatregelen, maar eenvoudig door de reactie van burgers. Als ze bang zijn om het virus te krijgen, zullen ze niet consumeren en daar heeft de economie onder te lijden.

Was dit te voorzien?

Schijnbaar kwam dit alles als een verrassing voor de Zweedse regering:

“Ontwikkelingen in april geven aan dat de covid-19 pandemie de Zweedse economie veel harder zal raken dan voorzien in het Economic Report van april 2020.” — Zweeds Nationaal Instituut voor Economisch Onderzoek, een overheidsinstelling in Zweden verantwoordelijk voor economische analyse en vooruitzichten.

Het had geen verrassing mogen zijn.

Als er nog weinig informatie beschikbaar is, moeten we inschattingen maken op basis van het beschikbare bewijs. In maart was er al bewijs van de beurs in China dat de Hamer en de Dans niet zo erg veel schade toebracht aan de economie. We hebben ook geleerd van studie van de pandemie in 1918 dat het sluiten van de economie beter was dan het rond te laten razen. Dit is een van de vele grafieken uit het artikel Coronavirus: Out of Many, One, dat op 1 april werd gepubliceerd.

Vanaf dat moment heeft alle informatie die erbij kwam het idee versterkt dat de economie weer terugveert in haar spoor zodra het virus is ingedamd. Zo is de economie in China weer op weg naar normaal, en dat geldt ook voor de regio Wuhan.

De beurs voorspelde dit ook:

Al in maart ging een belangrijke Zweedse index minder goed dan die bij haar buren. Op dit moment doen zowel Denemarken als Finland het beter dan Zweden, en loopt alleen Noorwegen erop achter. Markten zijn niet perfect, maar ze proberen wel om te voorspellen wat er met de economie gaat gebeuren. Daarom had hun signaal een extra data punt moeten zijn op grond waarvan kon worden overwogen dat de Zweedse strategie economisch niet zo goed was als sommigen misschien gedacht hadden.

Lockdowns schaden de economie niet. Het coronavirus wel.

Samengevat:

• De Zweedse economie heeft erger te lijden van het coronavirus dan die bij haar buren
• Helaas zou het op dit moment juist beter moeten gaan in Zweden, aangezien dit haar doel was bij het vermijden van een lockdown. De komende maanden zouden slechter kunnen uitpakken voor de Zweedse economie dan voor vergelijkbare economieën.
• Dit was te voorzien. De weinige beschikbare signalen en de signalen uit het verleden wezen erop dat de Hamer en de Dans een gunstiger invloed op de economie zou hebben dan een strategie van groepsimmuniteit.

Wat is de les voor andere landen?

Veel landen zijn bezig hun economieën open te stellen. Sommigen, zoals Spanje, Oostenrijk, Duitsland, Italië of Frankrijk, hebben hard gewerkt om het virus tot een minimum te beperken in hun economieën. Maar niet allemaal.

Nederland, het VK en de VS, hebben o.a. allemaal op enig moment de groepsimmuniteit onderzocht, of overwegen die nog. Zo gaan veel staten in de VS al open terwijl bijna de helft ervan nog steeds een groeiend aantal coronavirus besmettingen heeft.

Zoals Zweden laat zien is dat een slecht idee. Het is slechter voor de levens, de gezondheid, en de economie van haar burgers.

Dat betekent niet dat landen zoals Zweden, de VS, het VK of Nederland terug moeten naar lockdowns. De Hamer en de Dans waren bedoeld voor landen die overspoeld werden met gevallen en niet wisten hoe ze anders de situatie aankonden, met als doel de uitbraak te beperken en ondertussen uit te vinden wat het beste was om te doen.

Maar nu weten we wat we moeten doen. We kunnen de economie open houden en het aantal gevallen verminderen, net zoals Zuid-Korea, Taiwan, Vietnam of Hong Kong dat hebben gedaan.

Er zijn veel maatregelen die het coronavirus kunnen stoppen, waaronder testen, bron- en contactonderzoek, isoleren, quarantaines, niet-medische gezichtsmaskers, hygiëne, fysieke afstand bewaren, volkseducatie, het testen van rioolwater, reisbeperkingen en het beperkingen van massabijeenkomsten. Alle landen zouden deze maatregelen moeten nemen, aangezien de meeste bewezen hebben te werken, veel goedkoper zijn, en de epidemie dramatisch kunnen terugdringen.

Wie jou vertelt dat dit niet kan lukken heeft zijn huiswerk niet gedaan. Deze maatregelen niet nemen en het coronavirus ellende laten aanrichten zal alleen maar meer ziekte, dood en een slechtere economie tot gevolg hebben.

Wat zou Nederland nu moeten doen?

Nederland is een bijzonder interessant geval omdat het de crisis bijna onder controle heeft ondanks het feit dat het speelt met groepsimmuniteit.

Het heeft een unieke positie in de wereld. Het is het enige land dat gemakkelijk zou kunnen beginnen met Dansen, maar besluit om dat niet te doen. Dat is onbegrijpelijk. Het zou de maatregelen voor het Dansen moeten nemen die op andere plekken bewezen zijn, en haar economie en duizenden levens moeten sparen.

Wat zou de VS nu moeten doen?

De VS zijn in een andere positie. Haar staten zijn als 50 verschillende landen, waarvan de helft een toenemend aantal gevallen heeft.

Elke lijn is gekleurd om in blauw het laagste aantal gevallen per dag in een staat aan te geven en in rood het maximum aantal gevallen in die staat in de loop van de tijd.

Of het nu wordt toegegeven of niet, de VS streeft een strategie van groepsimmuniteit na. Op dit moment is het niet realistisch om overal nieuwe lockdowns in te voeren. Gelukkig is dat ook niet nodig: staten kunnen alle bovengenoemde maatregelen nemen. Ze zijn te betalen en haalbaar. Tientallen landen doen het, vele staten in de VS doen het ook.

Als sommige staten dit pad van groepsimmuniteit blijven volgen, is het enige alternatief voor de andere staten die hun burgers willen sparen en proberen om te Dansen, reisbeperkingen op te leggen vanuit andere staten. Anders zullen ze alle kosten dragen van een strenge lockdown en dansmaatregelen, terwijl ze nauwelijks profiteren van een vermindering in gevallen.

Wat zou Zweden nu moeten doen?

Zweden heeft schoorvoetend haar fouten toegegeven, via de overheidsmodelleur die erkend heeft dat hun modellen er mogelijk naast zaten, en Tegnell’s erkenning dat er fouten zijn gemaakt in het managen van het aantal doden. Dat is niet gemakkelijk om te doen. Dat verdient applaus.

Er zijn nieuwe voorzorgsmaatregelen getroffen. Mensen moeten twee meter afstand houden en ze zijn gevraagd om het openbaar vervoer te mijden. Maar dit is niet genoeg.

De regering beseft bijvoorbeeld nog niet dat het coronavirus zich verspreid door aerosols via vochtdruppeltjes in de lucht. Ze blijft erbij dat gezichtsmaskers niet werken. Dat standpunt is bewezen onjuist door onderzoek neergelegd in bijna 100 wetenschappelijke artikelen, aanbevolen door meer dan 100 experts — waaronder twee Nobel prijs winnaars.

De Zweedse regering vreest dat mensen een vals gevoel van veiligheid hebben als ze een masker dragen en stoppen om sociale afstand te houden. Maar in Oost-Aziatische landen worden veel niet-medische maskers gedragen en zij dansen al maanden met succes. Als het onjuiste gebruik van maskers zo erg was, dan zouden ze enorme uitbraken gehad moeten hebben.

Meer voorbeelden:

• Het virus verspreidt zich in clusters, maar de Zweedse regering zegt dat het land geen last meer heeft van clusters. De grens van 50 personen in een groep is te hoog.
• De regering test niet omdat ze geen bron- en contactonderzoek uitvoert. Ze moeten beiden doen om ervoor te zorgen dat mensen thuis blijven als ze ziek zijn of blootgesteld aan het virus.
• De regering moet erkennen dat bijna de helft van besmettingen presymptomatisch of asymptomatisch zijn, en haar maatregelen hierop aanpassen. Als een persoon in een gezin ziek is zou iedereen in quarantaine moeten gaan, inclusief degenen zonder symptomen. Iedereen zou gezichtsmaskers moeten dragen.
• De regering moet stoppen te eisen dat alle kinderen naar school gaan, in het bijzonder als ze samenleven met mensen met onderliggende aandoeningen of met iemand die besmet is.

Het is een ding om niet te kiezen voor de Hamer. Prima. Het is gebeurd. We kunnen het verleden niet veranderen. Een heel andere zaak is om te weten dat je kunt Dansen om de epidemie bij jou dramatisch terug te dringen — en wel op een relatief goedkope manier — en dan actief besluiten dit niet te doen. Het VK heeft haar fouten toegegeven en haar koers aangepast. De druk op Zweden neemt toe om hetzelfde te doen. Tienduizenden levens staan op het spel. Als de regering niet besluit om haar fouten toe te geven en haar koers bij te stellen, zullen de lijken zich voor niets blijven opstapelen.

Als je volgende artikelen van deze serie wil ontvangen, schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.